Taşeron firmalar asıl işverenden nasıl haksız kazanç sağlıyor.Taşeron Şirket vurgunu
GİRİŞ
Sendikamıza gelen sorular ile yaptığımız saha değerlendirmesi ve araştırmalarımız sonucunda, özel güvenlik, temizlik, inşaat sektörü, çağrı merkezi ve dışarıdan eleman temini gibi alanlarda faaliyet gösteren taşeron firmaların kısmen gerçek amacın dışında işler yaptığını, yanıltmaya yönelik birçok eylemde bulunduğunu görmekteyiz. Taşeron sistemi bu alanlarla sınırlı olmayıp çok daha geniş kapsamlıdır. Bu uygulamaların özellikle büyük firmalar olarak adlandırılan firmalarda daha çok yapıldığı görülmektedir. Küçük ve yeni kurulmuş firmaların, kendilerini büyük, kurumsal ve global olarak tanımlayan firmalara göre daha iyi iş yaptığına ilişkin tespitlerimiz de bulunmaktadır.
Raporumuzda ayrıca ülkemizdeki taşeron firmaların haksız kazançlarına, bu kapsamda devletten nasıl vergi kaçırdıklarına, işçi haklarını nasıl gasp ettiklerine ve nasıl haksız kazanç sağladıklarına ilişkin tespitlere yer verilmektedir.
Bu konuda yaptığımız araştırma ve hazırladığımız raporu kamuoyuna sunmaktayız. Bu rapor çerçevesinde asıl işverenlerin mutlaka daha dikkatli ve denetimli olması gerekmektedir. Tüm asıl işverenler bizimle iletişime geçebilir, kendilerine her türlü desteği sağlayabiliriz.
Sendika olarak işçi ile işveren arasında bir köprü görevi görüyoruz. Amacımız, çalışma huzurunu ve iş barışını bozmadan çalışanların haklarının korunmasını sağlamaktır. Ne işverenin ne de işçinin hakkının kaybolmadığı, herkesin adil, ahlaki ve hukuki değerler içinde çalışabileceği bir çalışma düzeni oluşturmayı hedefliyoruz.
Raporumuz aşağıda sunulmuştur. Bu, birinci raporumuzdur. Bu konuda bir değişiklik olması halinde bir sonraki raporumuzda güncelleme yapacağız.
TÜRKİYE'DEKİ TAŞERON SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ VE İŞÇİLERİN HAKLARININ ELİNDEN ALINMASI VE ASIL İŞVERENDEN NASIL FAZLA PARA ALINMASI.
- TAŞERON SİSTEMİNİN GENEL GÖRÜNÜMÜ
Ülkemizdeki taşeron yani alt işveren firmalarının birçoğu hiçbir yatırıma gerek olmaksızın yüksek oranda kar ediyor. Asıl işverenler de ne yazık ki kendilerinin çok basitçe yapabilecekleri işi yöneticilerin rahatlığa kaçmak, bazı taşeron firmalarla çıkar ve menfaat sağladıkları için yanlış yönlendirmeler ile taşeron olarak; temizlik, güvenlik ve teknik gibi süreklilik arz eden hiçbir teknik ve özelliğe gerek olmadan asıl işverenler de bu işi yapabilirlerken bunları yapmayıp taşeron firmalar üzerinden bu işlemi yürütmeye çalışıyorlar. Özel güvenlik için illa ki güvenlik şirketi olması şartı yoktur. Eğer bünyenizde özel güvenlik çalıştırmak istiyorsanız birkaç evrak ile emniyete gidip evrakları verin. Sizlere bir kullanıcı kodu vererek bu şekilde bir güvenlik hizmeti verebilirsiniz. Taşeron firmalara verdiğiniz paralar firmanızda kar kalabilir. Taşeron firmalar sadece evrak işi yapıyorlar herhangi bir yatırım, teknoloji aletlerine gerek olmadan iş yapıyorlar. Ancak asıl işverenler ise o kadar yatırım ve reklam yapıyor nedense taşeron firmalara para kazandırıyorlar. Bunu da anlamakta zorlanıyoruz.
- İŞ HUKUKU AÇISINDAN ASIL İŞVEREN VE ALT İŞVEREN İLİŞKİSİ
İş Hukuku açısından özetle şunu söylemek istersek asıl işveren ve alt işveren arasında yapılan sözleşme işçiyi bağlamaz. İşçi dava açarken her iki taraftan da haklarını rahatça alabilir. Taşeron firmalar devir yaptıkları zaman yapılan arabuluculuk işlemi de mahkemeler tarafından geçerli bulunmuyor. SGK primi ödenmediği zaman SGK bu primleri asıl işverenden tahsilini yapar. Asıl işveren alt işveren ilişkisinin kurulması için yönetmelik gereğince de mutlak suretle bunu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bildirip dosya açması gerekir. Eğer alt işveren asıl işveren ilişkisi yönetmeliğe göre yapılmamışsa alt işverende çalıştırılan işçiler asıl işverenin işçisi sayılır. Asıl işveren ve alt işveren tüm işçilerin özet dosyasını ve maaş bordrolarını saklayıp bir nüshasının da kendilerinde olması gerekir. Aylık maaş bordroları, sigorta prim tahakkukları ve işçilerden kesilen vergi muhtasar beyannamesi, İSG eğitimleri gibi dosyaların işçilerin özlük dosyalarında bulunup muhafaza edilmesi gerekir. İşverenler: ‘işçiler bizim sigortalı çalışanlarımız değildir. Taşeron firma ve asıl işveren sözleşmemiz var bunlar sorumludur.’ demesi hukuken geçersizdir. Bu söylem işçiler için geçerli değildir, bağlayıcılığı yoktur. Bu sebepten dolayı sözleşmeler hukuka uygun olması gerekiyor.
- KANUN VE YARGITAY KARARLARI AÇISINDAN ASIL İŞVERENİN SORUMLULUĞU
Türkiye'deki taşeron sistemi şu şekilde ilerlemektedir. İş Hukuku'na göre ne yazık ki birçok işverenler Kanunu ve Yargıtay Kararlarını bilmiyor ya da farklı şekilde yorumluyor. Ancak İş Kanunu ve Yargıtay Kararlarına göre asıl işveren ve alt işverenin yaptığı sözleşmeler işçiyi bağlamaz. Bu ticari bir ilişkidir. İş Kanunu ve SGK Kanunları gereğince de asıl işveren alt işverenin çalıştırdıkları tüm işçilerin haklarından ve sigorta primlerinden sorumludur. İşçi alt işverenin ödemediği sigorta primlerini ve işçilik alacaklarına ilişkin hak edişlerini asıl işverenden tahsil edilir. Örnek olarak alt işveren çalıştırdıkları işçilerin sigorta primlerini ödemediği zaman SGK bu primleri asıl işverenden tahsil eder.
İş Kanunu 2., 6. ve 36. Maddelerine göre asıl işveren alt işverende çalıştığı işçilerin tüm hak ve alacaklarından sorumludur. Kendi aralarında yaptıkları sözleşme bu sorumluluklardan kurtaramaz ancak şirketler birbirine rücu edebilir.
- HAK EDİŞTEN KESİNTİ VE TEMİNAT MEKTUBU
Bir diğer konu ise asıl işveren alt işverenin işçilerinin tüm hak ve alacakları, sigorta primlerini alt işveren ödemediği takdirde asıl işveren alt işverenin hak edişinden keser. Teminat mektubu varsa da teminat mektubunu bozup bunları ödemesi gerekir. Kanunun koyucu asıl işverene bu yetkiyi vermiştir. Yasayı tarafların biri işçi-işveren asıl işveren-alt işveren kendilerine göre yorumlayıp bunu eğip bükemezler. Kanun açık ve net düzenlenmiştir. Yargıtay'ın da istikrar kazanmış içtihatları da mevcuttur.
- HİZMET ALIMI VE SÖZLEŞMENİN KANUNA UYGUN YAPILMASI
Asıl işveren ya da ana işveren temizlik, güvenlik ve teknik gibi bir hizmet almak istiyor. Bunun için de alt işverenle bir sözleşme yapıyor.
Birçok firma ve kurumsal firmalar bile alt işveren sözleşmesini kanuna uygun yapmayıp burada hak kaybı da yani zarar ediyor. Çok az sayıda firma alt işveren asıl işveren sözleşmesini hukuka uygun bir şekilde yapıyor ve burada da hiçbir hak kaybına uğramıyor.
Bizler her zaman işverenlere de işçilere de yardımcı oluyoruz. Öncelik olarak da asıl işveren alt işveren sözleşmesi yaparken genel bazında gördüklerinizde örnek olarak; güvenlik hizmeti alıyor, bu güvenlik hizmeti de diyor ki burada 50 kişi çalıştıracaksın, kıdemi kim ödeyecek, ihbarı kim ödeyecek, sigorta primleri, İSG ücretleri tüm işçilik alacaklarına yönelik vergiler, işçilerin elbise parası, işçilere de bu kadar maaş vereceksin sen de şu kadar kar edeceksin. Bunların hepsi sözleşme ile kendi aralarında anlaşarak ve alt işveren de işi alıyor ya da almıyor sonrasında işe başlıyor.
Buraya kadar her şey normal.
- EKSİK PERSONEL ÇALIŞTIRMA VE FAZLA MESAİ
Ancak taşeron firma yani yüklenici firma şöyle bir hileli yola giriyor. Aldığı yüzdelik oranındaki karla yetinmeyip
50 kişi çalıştırılacak yerde 40 kişi çalıştırılıyor bu eksik elemanlar yerine de diğer elemanları fazla mesaiye getirip iş yükünü dağıtıyor.
- İDARİ PERSONEL MAAŞLARININ FATURALANMASI
Bazı AVM ve benzer büyük işyerlerinde sözleşme yaparken burada görev alacak idari personellerin maaşları şirket tarafından karşılanması gerekirken alt taşeron güvenlik ve temizlik firmaları idari bölümde çalışan personellerin maaşları AVM ve benzeri yerlere fatura ediliyor ve burada güvenlik personeli olarak göstermekteler. Ancak AVM ve benzeri yerler denetim yapmadıkları için bu şekilde bu haksız kazanca göz yumuyorlar ya da bazı yöneticilere maddi menfaat ya da ikili ilişkiler doğrultusunda göz yumdukları herkes tarafından biliniyor.
- İSTİFAYA ZORLAMA VE PERSONEL DEVRİ
İşveren, işçilere baskı yapıp istifaya zorluyor ya da açıklarını aramak için sürekli kolluyor. Veyahut da bazı işçiler istifa edip işten çıkıyor. Burada bu neden yapılıyor?
50 kişilik yapılması gereken işi 40 kişiye yükletip karşı taraftan her ay 50 kişilik personel faturası kesiyor. Bu kadar kişiye SGK primleri, kıdemini, yıllık izinleri ve elbise paralarının hepsini asıl işverenden alıyor. Personelin giriş çıkış yaptığı zaman yeni personelin kıdem hakkı olmuyor ve yıllık izin hakkı da olmadığı için bu da ayrıca bir taşeron firmaya kar kalıyor.
- BORDRO HİLESİ
Alt işveren yüklenici taşeron bu karla da yetinmeyip bu sefer işe aldıkları işçilerin maaşlarını asgari ücretten gösterip diğer ücretleri, prim ikramiye ve fazla mesai olarak göstererek bordro hilesi yapıp buradan da kar ediyor.
- KDV VE GİDER ŞİŞİRME
Bu karla da yetinmeyen firma bu sefer aldığı KDV'nin devlete ödenmemesi için giderleri şişiriyorlar ya da kendilerine ev, araba alıp özel harcamalarıbile şirkete gider gösteriyorlar ve buradan da kar ediyorlar.
- HİLELİ İFLAS
Bu da firmalara yetmiyor. Bu sefer de hileli iflaslar gösterip devlete sigorta primleri ve vergileri ödemeyip buradan da kar ediyorlar.
- BANKA PROMOSYONU, VERGİ VE İCRA KESİNTİLERİ
Bu kârla da yetinmeyen işverenler, banka promosyonlarını alıp bunları da işçilere vermiyorlar. Ayrıca işçilerden vergi adı altında ücret kesip bu paraları vergi dairesine yatırmıyor ya da gereğinden fazla vergi kesintisi yapıyorlar. İcralık olan işçilerin maaşlarından kesinti yapıp bu paraları da zamanında icra dairelerine yatırmıyorlar.
- DİSİPLİN KESİNTİSİ VE YILLIK İZİN DÖNEMİNDE ÜCRET KESİLMESİ
Bununla da yetinmeyen işveren bu sefer işçileri disiplin adı altında ücret kesintisi yapıyorlar. İşçiler yıllık izine çıktığı zaman bordro hilesi yaptıkları için sabit fazla mesai, yol, yemek ve prim gibi ücretleri işçilerin maaşından kesiyorlar. Özellikle de bu konuda Özel Güvenlik sektöründe birçok büyük ve kurumsal diye kendini tanıtan güvenlik firmaları en çok yapan firmalardır.
- YARGITAY'IN ÖZEL GÜVENLİKTEKİ PRİM VE İKRAMİYE KALEMLERİNE BAKIŞI
Hukuki olarak da Yargıtay Kanunda Özel Güvenlik işinin prim ve ikramiye, kasa tazminatı, proje katkı primi gibi kalemlerini hukuka aykırı bulmaktadır. Bunu ücretin bir parçası gibi değerlendirmektedir.
- ASIL İŞVERENİN ZARARI VE MENFAAT İLİŞKİLERİ
Özel Güvenlik firmaları, temizlik ve diğer taşeron firmaları bu stilleri hep yapıyorlar. Burada asıl işverenin büyük bir zararı ve hak kaybı vardır. Bazı asıl işverenler alt işverenlere iş verirken buna karşı maddi menfaat ve çıkar ilişkileri karşısında iş veriyor birçok olaylara göz yumuyor. Bu da firmanın zararınadır.
- ASIL İŞVERENİ KORUYAN SÖZLEŞME MADDELERİ
Kurumsal ve iyi hukuk servisleri olan iyi yönetici, şirketin menfaatini düşünen firmalar çok iyi sözleşmeler yapıyor, alt işverenlerin hileli davranışlarına karşı şu sözleşmeleri yapmaktadırlar: Sözleşmelerde şu maddeler şirketi koruyor.
1- Kıdem tazminatı ödemesi için işçinin asıl işverende 1 yıl fiilen çalışması halinde hak kazanır.
2- Yıllık izini fiilen asıl işverenden 1 yıl ve üzeri çalışması halinde yıllık izine çıkartılır ve yıllık izin ücretleri ödenir.
3- Kıdem tazminatını işçiye alt işveren ödemez, asıl işverende kalır.
4- İSG ücretinin ödenmesi konusunda ise ancak işyerine iş yeri hekimi gelmesi ve sürekli eğitim verilmesi halinde ödenir.
5- Eksik personel çalıştırılması tespiti halinde sözleşme gereği cezai işlem uygulanır. Eksik personel yerine personel geldiği zaman fazla mesai ödenir. Bu fazla mesai alt işveren tarafında asıl işverene fatura edilemez.
6- Sözleşme gereğince taşeron firma eğer idari bölümde çalıştığı personelin şirkete fatura etmesi halinde şirketin sözleşmesi fesih edilir ve idari ceza uygulanır.
7- İş Kanunu ve Mevzuatına aykırı bir şekilde davranılması, çalışanların maaşlarının eksik uygulanması, maaş bordrosu hilesi, alt işverene idari ceza uygulanması.
8- İşçilerde vergi kesilmesi halinde bu kesilen vergi oranlarının maliyeye yatırdığına dair asıl işverene her ay tahakkuk belgesinin verilmesi, verilmediği takdirde burada sözleşme gereği ceza uygulanması kesilen ücretlerin iade edilmesi.
9- SGK ve Vergi Borcu Yoktur Tahakkuk Belgeleri'nin istenmesi.
10- İşten çıkartılan işçilerden elbise parası kesilmemesi gerekir.
11- İşkurdan işbaşı eğitimi ya da farklı şekillerde personel işçi alıp örnek olarak; 3 aya kadar sigorta primleri ve maaşın bir kısmı İşkurdan veriliyor. Alt işveren asıl işverene fatura ederken bunu düşmeyip sanki kendisi maaş ve sigorta primi ödemiş gibi ücret alıyor.
12- Çalışanların birçoğu maaşlarını yemek kuponu ve elden para da verip buradan da kar ediyorlar.
- SONUÇ: KURUMSALLIK İDDİASI VE DENETİM
Bunun gibi sözleşmelerine madde koyarak ve işverenin işi takip ederek hem asıl işvereni güvence altına alıyor, zarar görmesini engelliyor hem de hileli davranışlar sergileyen ve haksız kazanç sağlamaya çalışan taşeron alt işverenin önünü kesmiş oluyor. Burada asıl işverenlerin taşeron firmaların kurumsal ve büyük veya global gibi süslü kelimelere inanmamaları gerekir. Hangi firma olursa olsun düzgün çalışması halinde bu da bir kurumsallıktır. Kurumsal demek kânunlara uymak, hileli davranışlar yapmamak demektir. Ülkemizde taşeron firmaların birçoğu ‘biz kurumsalız, yasalara uygun çalışıyoruz, globaliz.’ gibi süslü kelimeler kullanıyorlar. Bu şirketlerin çalışanlarının maaş bordrolarına bakmalarına ve yeminli bir mali müşavire kontrol ettirmesini ve yukarı saydıklarımızın yapılıp yapılamdığına bakılarak nasıl bir firma olduğu anlaşılacaktır.
Abdurrahman KONYAR
İş ve sosyal güvenlik hukuku bilgilendirem
SENDİKAMIZ HAKINDA BİLGİLER
-
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Sendika Dosya No-581 -
Şişli Vergi Dairesi Müdürlüğü
V.K.N: 685 101 78 69 -
Banka Bilgilerimiz
Özel Güvenlik İşçileri Koruma ve Emekçi Sendikası
Çağlayan/İstanbul Şube
TR 11 0001 0009 3597 5675 8250 01









